Maynila — Sa loob ng ilang araw, ang Senado ay hindi na lamang naging bulwagan ng batas. Ito ay naging entablado ng tensiyon, palaisipan, alyansa, takot, dasal, at matinding laban sa kapangyarihan. Habang nagsisimula ang makasaysayang impeachment trial ni Vice President Sara Duterte, isang mas tahimik ngunit kasing-init na labanan ang umalingawngaw sa likod ng mga pader ng Senado: ang usap-usapan tungkol sa panibagong pagpapalit ng liderato.
Ngunit sa kabila ng ingay, presyur, at mga galaw sa minorya, nanatili sa puwesto si Senate President Alan Peter Cayetano. Ayon sa mga ulat, ang Senado ay pormal nang nag-convene bilang impeachment court noong Mayo 18, 2026, kung saan binuksan ni Cayetano ang paglilitis laban kay Vice President Sara Duterte. Ang kasong ito ay may mabigat na epekto sa pulitika ng bansa dahil kung mapapatunayang nagkasala, maaaring maharap si Duterte sa pagbabawal na humawak muli ng pampublikong tungkulin.
Ang mas matindi: habang nasa gitna ng impeachment storm ang bansa, nasubok agad ang hawak ni Cayetano sa Senado. Sa transcript ng komentaryong kumalat online, inilalarawan ang umano’y pagtatangkang agawin ang liderato mula sa kanya bilang isang “kudeta” sa loob ng Senado. Hindi ito kudeta sa literal na marahas na kahulugan, kundi isang biglaang galaw sa pulitika upang baguhin ang pamunuan. Ngunit tulad ng madalas mangyari sa Senado, numero ang tunay na baril sa ganitong labanan.
Ayon sa mga ulat, nanatili ang bilang sa 13-11 pabor sa kampo ni Cayetano matapos pumanig sina Sen. Juan Miguel Zubiri at Sen. JV Ejercito sa minority bloc. Nadagdagan ang pwersa ng minorya, ngunit hindi sapat upang maagaw ang liderato.
Dito lalong uminit ang tanong: kung may dagdag na senador na lumipat, bumagsak kaya si Cayetano?
Sa mata ng publiko, tila isang larong chess ang nagaganap. Bawat galaw ay binabantayan. Bawat abstention ay binibigyan ng kahulugan. Bawat senator na tumatahimik ay pinaghihinalaan kung kanino papanig. Ang dating tahimik na usapan sa pasilyo ay naging pambansang drama. At sa gitna ng lahat, si Cayetano ang lalaking kailangang patunayan na hindi siya basta-basta matitinag.
Mas naging matindi pa ang sitwasyon dahil sariwa pa sa alaala ng publiko ang insidenteng naganap sa Senado noong nakaraang linggo, nang magkaroon ng putukan sa loob ng gusali habang tinatangkang arestuhin si Sen. Ronald “Bato” dela Rosa, na wanted ng International Criminal Court kaugnay ng mga alegasyon sa drug war noong administrasyon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte. Ayon sa Associated Press, walang naiulat na nasaktan, ngunit nagdulot ito ng matinding kaguluhan at takot sa loob ng institusyon.
Si Dela Rosa, na muling lumitaw matapos ang ilang buwang pagkawala, ay naging mahalagang bahagi ng malaking pagbabago sa Senado. Ayon sa Reuters, ang kanyang paglitaw noong Mayo 11 ay tumulong sa pagluklok kay Cayetano bilang bagong Senate President matapos mapalitan si dating Senate President Tito Sotto.
Ngunit pagkatapos ng matinding eksenang iyon, muling nawala sa eksena si Dela Rosa. Sa pagbubukas ng impeachment court noong Mayo 18, hindi siya present, ayon sa Reuters. Isa siyang senador-hurado sa impeachment trial, ngunit ang kanyang legal na problema sa ICC at ang kanyang pagkawala ay nagdagdag ng panibagong palaisipan sa krisis.
Sa gitna ng lahat ng ito, si Cayetano ay hindi lamang humaharap sa impeachment trial. Humaharap din siya sa krisis ng tiwala.
Sa transcript, binanggit ang isang emosyonal na sandali kung saan tila inihayag ni Cayetano na alam niyang maaaring panandalian lamang ang kanyang termino. May binanggit siyang pinadala umano sa kanyang impormasyon tungkol sa pinakamaikling termino ng isang Senate President. Sa komentaryo, lumabas ang ideya na kung natuloy ang galaw laban sa kanya, maaari siyang maging isa sa pinakamaikling nanungkulan sa naturang posisyon.
Ngunit hindi iyon nangyari.
Sa halip, habang inaasahan ng ilan na babagsak siya sa unang unos, nanatili siyang nakatayo. Hindi man maluwag ang hawak niya sa Senado, hawak pa rin niya ito. Hindi man buo ang suporta, sapat pa rin ang bilang. Hindi man tahimik ang paligid, siya pa rin ang nasa gitna ng gavel, proseso, at kapangyarihan.
Ang tanong ngayon: hanggang kailan?
Ang impeachment trial ni VP Sara Duterte ang pinakamabigat na usapin sa harap ng Senado. Ayon sa Reuters, binigyan si Duterte ng 10 araw upang tumugon sa mga akusasyong kinabibilangan ng umano’y maling paggamit ng pondo, unexplained wealth, at pagbabanta laban sa ilang matataas na opisyal. Itinatanggi ni Duterte ang mga paratang at sinasabing pulitikal ang motibo ng kaso.
Sa ganitong sitwasyon, hindi lamang legal ang laban. Ito ay pulitikal, emosyonal, at simboliko. Ang bawat boto ng senador ay maaaring magpabago sa direksiyon ng bansa. Ang bawat pahayag ay maaaring magpagalaw sa merkado ng opinyon publiko. Ang bawat pagliban ay maaaring magbukas ng bagong haka-haka.
Kailangan ng two-thirds vote para ma-convict ang isang opisyal sa impeachment court. Sa Senado na nahahati sa manipis na bilang, napakahirap basahin kung saan hahantong ang laban.
Dito nagiging mas mahalaga ang posisyon ni Cayetano. Bilang Senate President at presiding officer ng impeachment court, siya ang nasa harap ng isang prosesong maaaring magtakda ng kinabukasan ni Sara Duterte, ng alyansang Duterte-Marcos, at ng buong pulitika bago ang 2028 presidential race.
Hindi rin maikakaila na ang Senado ngayon ay tila nahahati hindi lamang sa partido kundi sa pinagmulan ng katapatan. May mga nakikitang malapit sa Duterte camp, may mga nakikitang mas kritikal, at may mga tila nag-iingat sa pagitan ng dalawang puwersa. Sa ganitong larawan, ang paglipat nina Zubiri at Ejercito sa minorya ay hindi maliit na bagay. Hindi ito sapat para patalsikin si Cayetano, ngunit sapat ito para ipakita na gumagalaw ang lupa sa ilalim ng kanyang puwesto.
Sa madaling salita, nakaligtas si Cayetano sa unang bugso. Pero hindi ibig sabihin nito ay tapos na ang laban.
Ang mas malawak na tanong ay kung makakaya ng Senado na ibalik ang dignidad nito matapos ang mga eksena ng barilan, takbuhan, pagtatago, biglaang alyansa, at mga bulung-bulungan ng bagong kudeta. Sa transcript, binanggit ni Zubiri ang pangangailangang maibalik ang dignidad ng Senado matapos ang nangyari. Iyon ang linyang maaaring tumama sa maraming Pilipino: kung ang mismong institusyon ng batas ay nagiging sentro ng kaguluhan, saan pa kakapit ang taumbayan?
Para sa ordinaryong Pilipino, maaaring nakakapagod na ang ganitong uri ng pulitika. Habang tumataas ang presyo ng bilihin, habang naghahanap ng trabaho ang marami, habang may mga pamilyang halos hindi makatawid sa araw-araw, ang nakikita nila sa balita ay mga makapangyarihang pangalan na nag-aagawan ng puwesto, proteksiyon, at impluwensiya.
Ngunit hindi rin maaaring balewalain ang bigat ng nangyayari. Ang impeachment trial ay isang constitutional process. Ang isyu ng ICC ay may international dimension. Ang leadership battle sa Senado ay may direktang epekto sa magiging takbo ng paglilitis. Ang lahat ng ito ay magkakabit-kabit.
Kaya ang pagkabigo ng umano’y panibagong galaw laban kay Cayetano ay hindi simpleng tsismis sa Senado. Isa itong senyales na sa ngayon, hawak pa rin ng kampo niya ang numero. Ngunit ipinakita rin nito na marupok ang balanse. Tatlo lamang, dalawa lamang, minsan kahit isang senador lamang ang maaaring magpabago sa direksiyon ng buong institusyon.
Sa ngayon, malinaw ang larawan: hindi natumba si Cayetano. Hindi nakuha ng minorya ang sapat na bilang. Nagbukas ang impeachment court. At ang bansa ay muling nakatutok sa Senado, hindi lamang para malaman ang kapalaran ni Sara Duterte, kundi para makita kung kaya pa bang kumilos ng institusyon nang may dignidad sa gitna ng pinakamalaking pulitikal na bagyo ng taon.
Ngunit kung may isang bagay na pinatunayan ng linggong ito, ito iyon: sa Senado ngayon, walang puwestong garantisado, walang alyansang walang bitak, at walang tahimik na araw sa pulitikang Pilipino.
Si Cayetano ay maaaring nakaligtas sa unang pagyanig. Pero habang umiikot ang impeachment trial, habang nananatiling mainit ang kaso ni Bato dela Rosa, at habang papalapit ang mas malaking laban para sa 2028, isang tanong ang patuloy na babalik sa isip ng marami:
Ito ba ang simula ng katatagan ni Cayetano — o unang kabanata pa lamang ng mas malaking pagbagsak na hinihintay ng kanyang mga kalaban?
