Manila, Philippines — Isang gabi ng tensyon, sigawan, takbuhan, at pangambang maaaring mauwi sa mas malaking krisis ang bumalot sa Senado matapos kumalat ang ulat na may mga armadong tauhan sa paligid ng gusali at may narinig na putok habang nananatiling sentro ng kontrobersiya si Senador Ronald “Bato” dela Rosa.
Ang dating hepe ng Philippine National Police at kilalang tagapagpatupad ng kampanya kontra droga noong administrasyong Duterte ay muling nasa gitna ng pambansang atensiyon matapos kumpirmahin ng International Criminal Court na na-unseal ang arrest warrant laban sa kanya. Ayon sa ICC, ang warrant ay kaugnay ng mga alegasyon ng crimes against humanity sa ilalim ng drug war, habang mariing itinanggi ni Dela Rosa ang anumang ilegal na pagpatay.
Isang Senado Na Parang Naging Crisis Zone
Sa mga video at ulat na kumalat, makikitang aligaga ang media, nagmamadali ang ilang tauhan, at tila nakaalerto ang seguridad sa loob at labas ng Senado. May mga sandaling hindi malinaw kung sino ang papasok, sino ang pipigilan, at kung may aktuwal bang pagtatangkang arestuhin si Dela Rosa.
Ayon sa Reuters, nakarinig ang kanilang mga mamamahayag ng mahigit isang dosenang putok sa Senate premises habang nagkukumahog ang mga tao para magtago. Wala namang agarang ulat ng nasaktan. Sinabi rin ng ulat na mahigpit ang seguridad sa gusali, may mga pulis at security personnel, at may nakita ring mga Marines na dumating sa lugar dala ang mga armas; ayon sa militar, ang deployment ay hiniling ng Senado.
Sa gitna ng lahat, malinaw ang isang bagay: ang Senado, na karaniwang tahanan ng debate at talakayan, ay biglang nagmukhang entablado ng isang pambansang standoff.
Supreme Court: Wala Muna TRO, Pero Pinakokomento Ang Gobyerno
Habang umiinit ang sitwasyon, marami ang nakatutok sa Supreme Court. Sa opisyal na press briefer ng Korte Suprema noong Mayo 13, sinabi nitong inatasan ang mga respondent na magkomento sa urgent motions ni Senador Dela Rosa sa loob ng 72 oras mula sa pagtanggap. Pinahain din si Dela Rosa ng reply sa loob ng 72 oras matapos matanggap ang komento.
Hindi agad naglabas ng temporary restraining order ang Korte Suprema upang awtomatikong pigilan ang anumang arrest, detention, o transfer. Ngunit binigyang-diin din ng korte na maaari pa itong gumawa ng interim o urgent measures kung kinakailangan.
Dito lalong lumalim ang kalituhan. Sa isang panig, may nakabinbing legal na hakbang si Dela Rosa. Sa kabilang panig, may umiiral na arrest warrant mula sa ICC. At sa gitna ng dalawang puwersang ito, ang Senado ang naging lugar kung saan nagbanggaan ang politika, batas, seguridad, at takot.
Tanong Ng Bayan: Sino Ang Puwedeng Arestuhin, Saan, At Kailan?
Isa sa pinakamalaking tanong ngayon: maaari bang arestuhin si Dela Rosa sa loob mismo ng Senado?
Ayon sa mga pahayag na lumabas mula sa security side ng Senado, malinaw umano ang posisyon ng ilang opisyal: walang arrest na dapat mangyari sa loob ng Senate premises kung walang malinaw na utos mula sa lokal na korte. Ito rin ang naging sentro ng usapan matapos sabihin ng Senate security na hindi nila papayagang maulit ang umano’y pagpasok o pag-aabang ng mga operatiba kung walang sapat na legal na basehan.
Ngunit habang may ganitong posisyon sa loob, hindi pa rin nawawala ang agam-agam sa labas. Para sa mga tagasuporta ni Dela Rosa, ito raw ay isang laban para sa soberanya ng bansa. Para naman sa mga nananawagan ng accountability, ito ay pagsubok kung kikilalanin ba ng Pilipinas ang obligasyon nitong harapin ang mga alegasyon ng malawakang paglabag sa karapatang pantao.
Bato: Mula Makapangyarihang Heneral, Ngayon Ay Nakasilong Sa Senado
Si Dela Rosa ay matagal nang simbolo ng matigas na kamay ng kampanya kontra droga. Bilang dating PNP chief, siya ang isa sa pinakakilalang mukha ng polisiya na umani ng suporta mula sa ilang sektor ngunit mariin ding kinondena ng human rights groups.
Ayon sa Reuters, sinabi ng pulisya na mahigit 6,000 ang napatay sa operasyon ng Project Double Barrel at iginiit nilang ang mga napatay ay nanlaban. Ngunit para sa mga aktibista, maaaring mas mataas pa ang tunay na bilang ng mga nasawi, kabilang ang mga biktimang napatay sa hindi malinaw na mga pangyayari.
Ngayon, ang dating opisyal na dating nasa likod ng malawakang kampanya ng estado ay siya namang nasa posisyon ng pagtatanggol sa sarili. Ayon sa mga ulat, nananatili siyang naninindigan na labag sa batas ang anumang transfer sa ICC dahil hindi na umano miyembro ng Rome Statute ang Pilipinas. Subalit ayon sa ICC, sakop pa rin ng hurisdiksiyon nito ang mga krimeng umano’y nangyari habang miyembro pa ang bansa.
Malacañang Nanawagan Ng Kalmado
Habang kumakalat ang takot at espekulasyon, nanawagan si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ng kalmado. Ayon sa Reuters, sinabi ni Marcos na walang utos mula sa gobyerno na arestuhin si Dela Rosa sa insidenteng iyon, at ipinangako niyang aalamin kung sino ang nasa likod ng nangyaring putukan.
Ito ang naging isa pang malaking palaisipan: kung walang utos ang gobyerno, sino ang gumalaw? Kung may armadong tauhan sa lugar, sino ang nagpadala? Kung may putok na narinig, sino ang nagpaputok at bakit?
Sa ganitong mga tanong umiikot ngayon ang galit, takot, at haka-haka ng publiko.
Media At Publiko, Sabay Na Nabulaga
Sa transcript ng mga video mula sa loob ng Senado, maririnig ang pagkabigla ng mga nasa lugar. May mga boses na nagtatanong kung ano na ang nangyayari sa bansa. May mga reporter na pilit humahabol ng impormasyon. May mga sandaling tila walang malinaw na direksiyon ang lahat.
Ito ang uri ng eksenang madaling maging viral dahil pinagsasama nito ang lahat ng sangkap ng pambansang drama: isang kilalang senador, isang international arrest warrant, isang Supreme Court ruling na hindi pa tapos, armadong seguridad, at putok na narinig sa lugar na dapat ay simbolo ng demokratikong proseso.
Ngunit sa gitna ng ingay, mahalagang linawin: hindi sapat ang viral video para maging hatol. Ang kailangang malaman ngayon ay ang eksaktong chain of command, ang tunay na layunin ng mga armadong tauhan, at kung may batas bang nalabag sa nangyaring operasyon o paggalaw.
Isang Krisis Na Mas Malaki Pa Sa Isang Tao
Hindi lamang ito tungkol kay Dela Rosa. Ito ay tungkol sa hangganan ng kapangyarihan ng Senado, papel ng korte, ugnayan ng Pilipinas sa ICC, at tiwala ng taumbayan sa mga institusyon.
Kung ang isang senador ay maaaring manatili sa loob ng Senado upang maiwasan ang arrest, hanggang saan ang proteksiyon ng institusyon? Kung ang ICC warrant ay kinikilala ng international community, paano ito ipatutupad sa bansang kumalas na sa Rome Statute? Kung ang Supreme Court ay hindi pa nagbibigay ng pinal na proteksiyon, ano ang dapat gawin ng executive branch?
Ito ang mga tanong na hindi kayang sagutin ng sigawan sa hallway o putok sa dilim. Kailangan dito ng malinaw na legal na proseso, opisyal na paliwanag, at responsableng paghawak sa seguridad.
Gabi Ng Takot, Umaga Ng Mas Malalaking Tanong
Sa pagtatapos ng magulong gabi, hindi pa rin tuluyang nawawala ang bigat ng nangyari. May mga ulat ng putok. May tensyon sa Senado. May mga nagbabantay. May mga nag-aabang. May mga naniniwalang nalalabag ang soberanya ng bansa. May mga naniniwalang oras na para managot ang mga sangkot sa drug war.
At sa gitna ng lahat, si Dela Rosa ay nananatiling pangalan na naghahati sa publiko: bayani sa ilan, simbolo ng pananagutan sa iba.
Ang malinaw: ang nangyari sa Senado ay hindi simpleng eksena ng kaguluhan. Ito ay babala. Kapag ang batas, politika, at armas ay sabay-sabay na pumasok sa iisang gusali, ang buong bansa ang kinakabahan.
Ngayon, naghihintay ang publiko sa tatlong bagay: ang sagot ng Supreme Court, ang paliwanag ng mga security agency, at ang susunod na hakbang ng gobyerno sa harap ng ICC warrant.
Hanggang hindi malinaw ang mga sagot, mananatiling nakabitin ang tanong na bumabagabag sa marami: ito ba ay simula pa lamang ng mas malaking krisis?
