Sa likod ng mga ngiti, pormal na kamayan, at tila maayos na transisyon sa loob ng tanyag na session hall ng Senado ng Pilipinas, isang malalim at nakakapanghilakbot na bulung-bulungan ang patuloy na yumayanig sa pundasyon ng buong institusyon.
Matapos ang biglaang pagbabago sa liderato kung saan umupo bilang bagong Senate President si Senator Alan Peter Cayetano, akala ng marami ay plantsado at selyado na ang takbo ng kapangyarihan sa mataas na kapulungan.
Subalit, ayon sa mga pinakahuling pagsusuri at pasabog na ibinunyag ng mga beteranong political analysts, partikular na si Ronald Llamas, ang kasalukuyang upuan ng liderato ay mistulang isang “stop-gap” o pansamantalang panakip-butas lamang sa isang mas malaki at masalimuot na planong pulitikal na nakatakdang sumabog sa mga susunod na araw.
Ang pulitika sa Pilipinas ay kilala sa pagiging mabilis at walang permanenteng kaibigan o kaaway, kundi permanenteng interes lamang. Ito ang mismong ipinaliliwanag ng kasalukuyang sitwasyon sa Senado na inilarawan ng mga eksperto na parang isang laro ng “musical chairs.” Sa loob lamang ng nakalipas na apat na taon, ang Senado ay nakaranas na ng hindi kapani-paniwalang apat na beses na pagpapalit ng Senate President.
Ang pabago-bagong lideratong ito ay hindi lamang nagpapakita ng kawalan ng katatagan sa pamahalaan, kundi nag-iiwan din ng malaking mantsa sa integridad ng Senado bilang isang independiyenteng institusyon na binuo upang protektahan ang batas at ang mamamayan.
Sa bawat pag-ikot ng gulong ng kapangyarihan, tila unti-unting nawawalan ng mukha at prinsipyo ang mataas na kapulungan dahil sa mga desisyong nakabatay lamang sa personal at pulitikal na kalkulasyon.
Ayon kay Ronald Llamas, ang pag-upo ni Alan Peter Cayetano bilang Senate President ay hindi nangangahulugan na siya na ang magiging panghuling pinuno sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon. Sa katunayan, napakamanipis lamang ng hawak nitong mayorya na binubuo ng labintatlong mambabatas.
Sa isang sistema kung saan ang mga alyansa ay madaling mabuwag at walang malalim na ideolohiya o prinsipyong pinanghahawakan, ang mayorya ngayon ay maaaring maging minorya bukas o sa susunod na linggo. Isang gabi lamang ang kailangan upang baligtarin ang ihip ng hangin kapag ang usapin ay umabot na sa tinatawag na “cynical political calculation.”
Ang bawat senador ay may kani-kanilang sariling agenda, at kapag ang kanilang pansariling interes o kaligtasang pulitikal ay nanganib, hindi sila magdadalawang-isip na iwanan ang kasalukuyang alyansa upang lumipat sa mas ligtas at mas makapangyarihang panig.
Kasabay ng pabago-bagong laro ng kapangyarihan ay ang paglutang ng pangalan ni dating Senate President Tito Sotto na sinasabing naghihintay lamang sa tamang pagkakataon upang muling bawiin ang renda ng Senado. Ang mga espekulasyon hinggil sa kanyang pagbabalik ay mas lalong naging makatotohanan matapos ang mga naging pahayag nito kamakailan patungkol sa posibleng pagpasa ng articles of impeachment mula sa Kamara de Representantes patungong Senado. Tahasang sinabi ni Sotto na kapag ang impeachment laban sa mga matataas na opisyal ng pamahalaan, partikular na ang mga kaalyado ng dating administrasyon, ay opisyal nang nakarating sa mataas na kapulungan, agad niyang bubuuin at gaganapin ang Impeachment Court sa susunod na araw. Ang pahayag na ito ay nagbigay ng hinala na may malaking koneksyon ang naganap na balasahan sa Senado sa nagbabadyang paglilitis at impeachment sa bansa.
Hindi maitatago na ang timing ng pagpapalit ng liderato ay naganap sa gitna ng dalawang napakainit at krusyal na isyu: ang lumalakas na imbestigasyon ng International Criminal Court (ICC) laban sa mga arkitekto ng nakaraang giyera kontra droga, at ang mabilis na pag-arangkada ng mga pagdinig para sa impeachment sa Mababang Kapulungan. Ang mga senador na sina Ronald “Bato” Dela Rosa at Bong Go, na kilalang mga pangunahing tagapagtanggol at kaalyado ng nakaraang administrasyon, ay kasalukuyang nakapailalim sa matinding presyon dahil sa banta ng pag-aresto o pag-uusig mula sa ICC. Ayon sa mga pagsusuri, ang pagbaklas ng ilang mambabatas sa dating liderato sa pamumuno ni dating Senate President Juan Miguel Zubiri ay maaaring isang estratehikong hakbang upang protektahan ang mga tinaguriang “DDS senators” o upang masigurong hindi mahaharangan ang mga darating na kaso ng impeachment kapag ito ay isinalang na sa Senado.
Bagama’t mariing itinatanggi ni Senate President Alan Peter Cayetano na may kinalaman ang isyu ng impeachment ni Vice President Sara Duterte o ang usapin ng ICC sa kanyang biglaang pag-upo, kakaunti lamang sa mga nagmamasid sa pulitika ang naniniwala rito. Ang bawat galaw sa loob ng Senado ay tila isang perpektong orkestrasyon na naglalayong ihanda ang institusyon para sa isang napakalaking krisis sa pulitika. Kung sakali mang magtagumpay ang ICC sa pag-aresto o pagpataw ng parusa kina Senators Bato at Bong Go habang sila ay nasa loob ng bansa, awtomatikong mababawasan ang boto ng kasalukuyang administrasyon, na magdudulot muli ng panibagong rigodon at pagbabago sa timbang ng kapangyarihan sa Senado.
Sa kabilang banda, lumabas din ang balita mula sa kampo ng tinatawag na Solid Block 11 (SB1) kung saan binanggit ni dating Senator Kiko na marami sa kanila ang nagnanais na si Senator Sherwin Gatchalian ang pumalit at maging bagong pinuno dahil sa napatunayan na nitong kakayahan sa pamumuno. Ang ganitong mga pahayag ay nagpapatunay lamang na ang posisyon ng Senate President sa Pilipinas ay marahil ang pinakamabuway at pinaka-hindi ligtas na trabaho sa buong mundo sa kasalukuyan dahil sa patuloy na banta ng kudeta at pagbaligtad ng mga kasamahang mambabatas. Ang bawat pagkakamali o maling hakbang ng kasalukuyang nakaupo ay agad na gagamitin ng mga kalaban upang buwagin ang mayorya.
Habang ang mga tradisyunal na pulitiko ay abala sa kanilang mga pansariling kalkulasyon at pagpapanatili sa kanilang mga trono, ang mismong institusyon ng Senado ang unti-unting nawawasak at nawawalan ng respeto sa mata ng publiko. Ang kawalan ng malinaw na plataporma, prinsipyo, at ideolohiya ng mga mambabatas ang nagiging dahilan kung bakit ang direksyon ng bansa ay madaling maikot ng mga makapangyarihang paksyon. Ang mamamayan ay naiiwang nagtatanong kung sino pa ba ang maaari nilang pagkatiwalaan at takbuhan sa gitna ng ganitong uri ng maruming laro, kung saan ang kapakanan ng bayan ay madalas na naisasantabi kapalit ng pananatili sa kapangyarihan. Habang papalapit ang susunod na linggo, ang buong bansa ay nakatutok sa kung anong susunod na pasabog ang magaganap sa Senado, kung mananatili ba si Cayetano sa kanyang puwesto, o kung masasaksihan muli ng kasaysayan ang muling pag-akyat ng mga dating pinuno sa itaas ng kapangyarihan.
